Lev Troçki, Petrograd Sovyeti Başkanı seçildi Nedir ve Neden Tarihin Akışını Değiştirdi?
1917 yılının Eylül ayında Rusya'nın başkenti Petrograd'da çok önemli bir siyasi gelişme yaşandı. Lev Troçki adlı devrimci lider, Petrograd İşçi ve Asker Temsilcileri Sovyeti'nin başkanlığına seçildi. Bu seçim, yalnızca bir kurum yöneticiliği meselesi değildi; Rus Devrimi'nin seyrini kökten değiştiren, Bolşevik Parti'nin iktidara yürüyüşünde kritik bir basamak oluşturan tarihsel bir kırılma anıydı. Petrograd Sovyeti, o dönemde Rusya'nın en güçlü siyasi yapılarından biriydi ve bu kurumun başına geçen bir ismin ne denli büyük bir güç elde ettiğini kavramak, dönemin siyasi dinamiklerini anlamakla mümkündür. Troçki'nin bu göreve getirilmesi, Bolşeviklerin askerler ve işçiler nezdindeki nüfuzunu pekiştirdi ve Ekim Devrimi'nin planlanması sürecinde merkezi bir rol oynadı.
Bu makalede, olayın ne anlama geldiği, dönemin siyasi koşulları, Troçki'nin bu göreve nasıl geldiği ve bu seçimin Rus tarihi üzerindeki uzun vadeli etkileri kapsamlı bir biçimde ele alınacaktır. Konuya ilgi duyan her okurun aklına takılabilecek tüm sorulara detaylı yanıtlar sunulmaya çalışılacaktır.
Tarihsel Arka Plan ve Olayın Perde Arkası
1917 yılı Rusya için adeta bir fırtına yılıydı. Şubat Devrimi ile çarlık rejimi çökmüş, II. Nikolay tahttan indirilmişti. Ancak çarlığın yıkılmasının ardından ortaya çıkan güç boşluğu kolayca doldurulamadı. Geçici Hükümet ile Petrograd Sovyeti arasındaki "iktidar ikiliği" olarak bilinen durum, ülkeyi siyasi bir çıkmaza sürüklüyordu. Geçici Hükümet, liberal ve ılımlı sosyalist güçlerin kontrolündeydi; ancak fabrikalardaki işçiler, kışlalardaki askerler ve sokağın geniş kitleleri Sovyet'e daha fazla güveniyordu. Bu ortamda Bolşevik Parti, lideri Vladimir Lenin'in "Tüm iktidar Sovyetlere!" sloganıyla meydanlara çıkmış, emperyalist savaşı sona erdirme ve toprakları köylülere dağıtma vaatleriyle büyük kitle desteği toplamıştı.
Bu dönemde Lev Troçki kişisel olarak uzun ve çalkantılı bir yolculuğun ardından Bolşevik saflara katılmıştı. Asıl adı Lev Davidoviç Bronşteyn olan Troçki, 1905 Devrimi'nde zaten Petrograd Sovyeti'nin başkanlığını yapmış, sürgün ve hapis yılları geçirmiş, bir süre Mensheviklerin saflarında yer almıştı. Ağustos 1917'de resmen Bolşevik Parti'ye katılması, parti içinde hızlı bir yükselişin habercisi oldu. Troçki'nin büyük hitabet gücü, devrimci organizasyon yeteneği ve kitlesel tabanı, onu parti içinde vazgeçilmez kılıyordu. Petrograd'daki Fabrika Komiteleri Birliği'ndeki etkisi ve askerler arasında yürüttüğü yoğun propaganda çalışmaları sayesinde, Sovyet delegasyonları arasında giderek daha güçlü bir konum elde etti. Eylül 1917'de yapılan seçimde Petrograd Sovyeti'nin başkanlığına getirilmesi, bu süreçteki doğal bir sonuçtu. Bu seçim aynı zamanda Bolşeviklerin Sovyet içindeki çoğunluğunu ilan eden sembolik bir hamleydi; zira Sovyet'in başkanı artık fiilen bir Bolşevik'ti ve bu durum, Geçici Hükümet'in meşruiyet zeminini ciddi biçimde sarstı.
Troçki'nin başkan seçilmesinin perde arkasında, parti içi stratejik hesaplar da yatıyordu. Lenin, Ekim Devrimi'nin askeri planlamasını gizlice yürütmekteydi ve Sovyet'in başkanlık koltuğunda güvenilir bir militanın oturması bu planların hayata geçirilmesi açısından stratejik bir zorunluluktu. Troçki, Kızıl Muhafızlar'ın örgütlenmesinde ve askerler arasındaki Bolşevik ağının güçlendirilmesinde doğrudan rol oynuyordu. Sovyet'in başkanı olarak artık resmi bir yetkiyle konuşacak, askeri departman üzerinde doğrudan etki kurabilecek ve devrimin askeri hazırlıklarını kurumsal düzeyde yönetebilecekti. Ayrıca Troçki'nin başkanlığı, Sovyet'in Geçici Hükümet'e karşı daha sert bir tavır almasını kolaylaştırdı; zira Troçki, barışçıl çözüm yollarının tükendiğini savunuyordu.
Tarihin Gidişatına ve Bugüne Somut Katkıları
Eğer Lev Troçki Petrograd Sovyeti'nin başına geçmemiş olsaydı, Ekim Devrimi'nin bu kadar hızlı ve organize biçimde gerçekleşmesi mümkün olmayabilirdi. Sovyet'in başkanlık koltuğunda Troçki gibi deneyimli ve karizmatik bir devrimcinin oturması, Bolşeviklerin kışlalardaki askerleri ve fabrikalardaki işçileri seferber etmesini büyük ölçüde kolaylaştırdı. Bu seçimin tarih önünde somut sonuçları ve uzun vadeli etkileri çok boyutludur.
- Ekim Devrimi'nin Organizasyon Altyapısının Kurulması: Troçki'nin Sovyet başkanlığı sayesinde Bolşevikler, devrimin askeri planlamasını doğrudan Sovyet'in resmi organları üzerinden yürütebildi. Askeri Devrim Komitesi, Troçki'nin başkanlığındaki Sovyet bünyesinde oluşturuldu ve bu komite devrim gecesinin ana karar organı haline geldi. Sovyet'in meşru kurumsal yapısının kullanılması, devrimin "darbe" değil, "halk hareketi" olarak sunulmasını sağladı.
- Askerler ve İşçiler Arasında Meşruiyet Kazanılması: Sovyet'in başkanı olarak Troçki, sokağın dilini konuşan, kitlelerin güvenini kazanmış bir lider olarak ortaya çıktı. Onun hitabet gücü ve devrimci karizması, binlerce askerin ve işçinin Bolşevik davasına gönüllü katılmasını tetikledi. Bu kitlesel meşruiyet, Geçici Hükümet'i devirmek için gerekli insan gücünün sağlanmasında belirleyici oldu.
- Geçici Hükümet'in Zayıflatılması: Troçki'nin Sovyet başkanı olması, iktidar ikiliğinin fiilen Bolşevik lehine çözülmesi anlamına geliyordu. Artık Petrograd'daki en güçlü silahlı kuvvet ve en geniş kitle desteği Sovyet'in elindeydi. Geçici Hükümet Başbakanı Aleksandr Kerenski, bu gelişmenin ardından askeri darbe yapmaya kalkışsa da —General Lavr Kornilov aracılığıyla— bu girişim başarısız oldu ve hükümetin zayıflığı daha da gün yüzüne çıktı.
- 20. Yüzyıl Dünya Siyasetinin Şekillenmesi: Troçki'nin bu göreve gelmesi ve ardından Ekim Devrimi'nin başarıya ulaşması, Sovyetler Birliği'nin kurulmasına giden yolun açılışıydı. Soğuk Savaş, küresel komünist hareket, sömürgecilikten kurtulma süreçleri ve 20. yüzyılın neredeyse tüm büyük jeopolitik çatışmaları, bu kırılma noktasından doğrudan veya dolaylı biçimde etkilendi.
Bilinmeyen Yönleri ve Merak Edilen Tarihi Detaylar
Troçki'nin Sovyet başkanlığına seçilmesi sürecinin bilinmeyen pek çok yönü vardır. İlginç bir detay olarak, Troçki'nin bu göreve gelmesinde Fabrika Komiteleri Birliği'ndeki etkisi belirleyici bir rol oynamıştır. Petrograd'daki büyük fabrikaların işçileri arasında Troçki'nin adı devrimin simgesi gibiydi; onu dinlemek için fabrikalardan topluca Sovyet binasına gelen işçiler, Troçki lehine yoğun bir baskı oluşturmuştu. Askerler cephesinde ise durum biraz farklıydı: Troçki, Petrograd Garnizonu'ndaki askerlerle birebir görüşmeler yaparak, onların savaşın bir an önce sona ermesi talebine somut bir karşılık vereceğini vadetmişti. Bu vaatler, Troçki'nin başkan seçildiği sırada asker delegasyonları arasında büyük coşku yaratmıştı. Ayrıca Troçki'nin başkanlık konuşmasında, "Yeni iktidar, barış, ekmek ve toprak getirecektir" şeklindeki ifadesi, o gün Sovyet salonunda bulunan delegeler arasında heyecan dalgası yaratmıştı. Bu konuşmanın ayrıntıları, sonraki yıllarda Troçki'nin biyografilerinde ve devrim tarihi kitaplarında geniş biçimde yer almıştır.
Bir diğer merak konusu da Troçki'nin başkanlık döneminin ne kadar kısa olduğudur. Eylül 1917'de göreve gelen Troçki, bu koltukta yalnızca birkaç hafta oturdu; zira Ekim Devrimi'nin ardından Sovyet'in yapısı büyük ölçüde değişti ve Troçki fiilen devrimin askeri ve diplomatik operasyonlarını yönetmeye başladı. Yani başkanlık dönemi kısa sürdü, ancak bu kısa dönemin tarihsel etkisi son derece derin oldu. Bazı tarihçiler, Troçki'nin bu başkanlığı sayesinde Bolşevik Parti'nin iç disiplininin sağlandığını ve Lenin ile Troçki arasındaki stratejik iş birliğinin kurumsal bir zemine oturduğunu savunur. Bu iş birliği, daha sonra Rus İç Savaşı yıllarında Kızıl Ordu'nun komutanlığından barış müzakerelerine kadar pek çok kritik kararın alınmasını mümkün kıldı. Troçki'nin Sovyet başkanlığı, belki de devrimin en yoğun ve en belirsiz geçen döneminde, dağınık güçlerin tek bir çatı altında toplanmasını sağlayan nadir bir kurumsal fırsat olarak tarih sahnesindeki yerini aldı.